Làng cổ Magang: Cư dân thắng kiện, mở ra hy vọng bảo tồn 'nhà đá' trăm tuổi

Sau gần 7 năm kiên trì theo đuổi pháp lý, cộng đồng cư dân làng chài Magang tại khu Cống Liêu, thành phố Tân Bắc, Đài Loan đã giành chiến thắng quan trọng trong vụ kiện yêu cầu công nhận “nhà đá” và “văn hóa hải nữ” của làng là quần thể kiến trúc di sản. Phán quyết này mang đến tia hy vọng mới cho việc bảo tồn một di sản văn hóa độc đáo đang đứng trước nguy cơ bị phá hủy.

Bối cảnh đặc biệt của làng chài Magang

Nằm ở điểm cực đông của đảo Đài Loan, làng chài Magang (馬崗聚落) thuộc khu Cống Liêu (貢寮區), thành phố Tân Bắc, nổi tiếng với những ngôi “nhà đá” (石頭屋) có tuổi đời hàng trăm năm. Đây không chỉ là những công trình kiến trúc đơn thuần mà còn là biểu tượng của sự khéo léo và khả năng thích nghi của người dân địa phương. Vật liệu xây dựng được lấy ngay tại chỗ, những viên đá bền chắc được sắp xếp tỉ mỉ để tạo nên những bức tường kiên cố, giúp các ngôi nhà chống chọi hiệu quả với những cơn gió mùa đông bắc mạnh mẽ thường xuyên quét qua bờ biển phía bắc Đài Loan. Ngoài kiến trúc độc đáo, Magang còn lưu giữ một nét văn hóa phi vật thể quý giá khác là “văn hóa hải nữ” (海女文化) – truyền thống của những người phụ nữ lặn biển để đánh bắt hải sản. Cả hai yếu tố này đã tạo nên một bản sắc riêng biệt, thu hút du khách và là niềm tự hào của cư dân Magang. Tuy nhiên, việc một số phần đất và công trình trên đất bị các doanh nghiệp mua lại đã dấy lên lo ngại sâu sắc trong cộng đồng về nguy cơ những ngôi nhà đá cổ kính này có thể bị phá dỡ, đe dọa đến sự tồn vong của di sản.

Cuộc chiến pháp lý kéo dài và niềm vui chiến thắng

Trước nguy cơ mất đi di sản quý giá, vào năm 2018, cộng đồng cư dân Magang đã cùng nhau nộp đơn lên Cục Văn hóa thành phố Tân Bắc (新北市文化局) để đề nghị công nhận làng chài là “quần thể kiến trúc di sản” (聚落建築群). Đây là một danh mục được quy định trong Luật Bảo tồn Di sản Văn hóa Đài Loan, nhằm bảo vệ các nhóm công trình kiến trúc có giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan đặc biệt. Tuy nhiên, hội đồng thẩm định của thành phố Tân Bắc đã quyết định "không công nhận" yêu cầu này, khiến người dân vô cùng thất vọng. Không chấp nhận kết quả, cư dân Magang đã quyết định khởi kiện, mở ra một cuộc chiến pháp lý kéo dài gần 7 năm. Cuối cùng, tại phiên phúc thẩm thứ hai (更二審), tòa án đã ra phán quyết có lợi cho cộng đồng cư dân. Ông Du Bách Hiên (游伯軒), đại diện cư dân làng chài Magang, không giấu nổi xúc động khi nhận được thông báo thắng kiện. Ông bày tỏ niềm hy vọng rằng việc được công nhận là di sản văn hóa sẽ là "chiếc ô bảo vệ cuối cùng", giúp ngăn chặn tình trạng phát triển quá mức và giữ lại những giá trị tốt đẹp của nơi này cho thế hệ mai sau.

Tiếng nói cộng đồng và ý nghĩa của di sản văn hóa

Sự kiên trì của cư dân Magang trong cuộc chiến pháp lý đã cho thấy tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản văn hóa đối với cuộc sống và bản sắc cộng đồng. Ông Giang (江先生), chủ một cửa hàng tạp hóa đã hoạt động 80 năm tại làng và là người lớn lên tại đây, cũng chia sẻ mong muốn giữ gìn những ngôi nhà đá cổ. Ông cho biết, sau đại dịch, lượng du khách đến Magang đã tăng lên đáng kể, đặc biệt vào mùa hè, gần một nửa khách hàng của ông là du khách. Ông tin rằng việc bảo tồn những ngôi nhà đá sẽ giúp giữ gìn nét đặc trưng của địa phương, thu hút thêm du khách và mang lại lợi ích kinh tế bền vững. "Những ngôi nhà đá bây giờ rất hiếm, nếu lại bị dỡ bỏ thì thật đáng tiếc," ông Giang nói. Đối với nhiều người dân Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Đài Loan, câu chuyện của làng Magang có thể không trực tiếp ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, nó là một minh chứng rõ nét về cách thức các cộng đồng địa phương tại Đài Loan đấu tranh để bảo vệ quyền lợi và di sản của mình thông qua hệ thống pháp luật. Việc này cũng giúp người Việt hiểu thêm về giá trị văn hóa, lịch sử mà người dân Đài Loan trân trọng, cũng như cách một xã hội dân chủ giải quyết các tranh chấp giữa chính quyền và người dân.