Canh đay Đài Loan: Từ món ăn dân dã đến đặc sản được vinh danh quốc tế

Một món canh tưởng chừng đơn giản, mang đậm dấu ấn “ẩm thực của người nghèo” tại Đài Loan, nay bỗng chốc trở thành tâm điểm chú ý trên trường quốc tế. Canh đay, đặc sản mùa hè của vùng Đài Trung, đang có một cuộc “hồi sinh” ngoạn mục nhờ sức mạnh của văn chương và những giải thưởng danh giá, mời gọi cộng đồng người Việt cùng khám phá.

Từ món ăn “nghèo khó” đến đặc sản trứ danh xứ Đài

Canh đay, một món ăn truyền thống được chế biến từ những ngọn đay non, từ lâu đã gắn liền với ký ức ẩm thực của nhiều thế hệ người Đài Loan, đặc biệt là tại thành phố Đài Trung. Mặc dù từng được ví von là “món ăn của người nghèo”, nhưng như nhận xét của tác giả Chizuko Aoyama trong cuốn tiểu thuyết “Taiwan Travelogue” (Nhật ký du hành Đài Loan) đoạt giải quốc tế, “số công đoạn để làm ra món canh đay này không hề ít hơn một món ăn trong bữa tiệc thịnh soạn nào!”. Hương vị của canh đay khá đặc trưng: ban đầu có chút đắng nhẹ, nhưng sau đó để lại hậu vị ngọt thanh khó quên. Một người phiên dịch Đài Loan đã từng cảnh báo tác giả Aoyama rằng: “Tôi phải cảnh báo bà, món này rất, rất đắng. Xin đừng mong đợi bất cứ điều gì ngon lành.” Tuy nhiên, chính sự kết hợp giữa vị đắng và ngọt này đã tạo nên nét độc đáo cho món ăn. Để có được bát canh đay chuẩn vị, người ta phải tỉ mỉ sơ chế lá đay, sau đó nấu cùng khoai lang, cá cơm khô và một chút muối, tạo nên một hương vị hài hòa, dân dã mà tinh tế. Ngày nay, canh đay trở thành một món đặc sản hiếm có, thường chỉ xuất hiện tại các khu chợ truyền thống ở Đài Trung như Chợ Đệ Nhị (第二市場) và Chợ Nam Đồn (南屯市場) vào những tháng hè.

Hành trình “hồi sinh” nhờ văn học và giải thưởng quốc tế

Sự trở lại đầy ấn tượng của canh đay gần đây bắt nguồn từ tác phẩm văn học “Taiwan Travelogue” của nhà văn Dương Song Tử (Yang Shuang-zi), xuất bản năm 2020. Cuốn tiểu thuyết này đã gây tiếng vang lớn khi bản dịch tiếng Anh của Kim Linh (Lin King) trở thành tác phẩm Đài Loan đầu tiên giành được cả Giải thưởng Sách Quốc gia Hoa Kỳ cho Văn học Dịch và Giải Booker Quốc tế vào tháng 5 năm 2026. Một chương trong cuốn tiểu thuyết được dành riêng để khắc họa món canh đay, từ đó đưa món ăn này trở lại tâm điểm chú ý của công chúng. Minh chứng rõ nét cho sự “hồi sinh” này là việc canh đay đã được phục vụ tại Phủ Khách Đài Bắc (Taipei Guest House) trong một sự kiện văn học vào một ngày thứ Ba gần đây, quy tụ các món ăn được đề cập trong cuốn tiểu thuyết. Theo các báo cáo, đây là lần đầu tiên cả Tổng thống Lại Thanh Đức (William Lai) và dịch giả Kim Linh được nếm thử món canh này, điều này phản ánh rõ ràng mức độ hiếm gặp của món ăn trong đời sống hiện đại, ngay cả đối với những nhân vật quan trọng.

Lịch sử cây đay và canh đay trên đất Đài Loan

Cây đay được cho là đã du nhập vào Đài Loan từ những năm 1700 bởi những người Hán di cư từ tỉnh Phúc Kiến của Trung Quốc. Ban đầu, họ trồng đay với quy mô nhỏ chủ yếu để lấy sợi làm dây thừng và bao tải. Trong khi đó, các cộng đồng thổ dân bản địa thường sử dụng cây gai dầu (ramie) và các loại thực vật khác cho mục đích tương tự. Nhu cầu về sợi đay tăng vọt dưới thời Nhật Bản đô hộ, khi sản xuất lúa gạo và đường quy mô lớn mở rộng ở miền trung và miền nam Đài Loan, tạo ra nhu cầu lớn về các loại bao tải. Chính quyền thuộc địa đã khuyến khích việc canh tác đay một cách có hệ thống. Một bài báo từ Viện Đào tạo Tổ chức Nông dân Quốc gia (NTIFO) từng ghi nhận rằng, vào thời kỳ đỉnh cao, diện tích trồng đay đạt tới 23.121 hecta. Tuy nhiên, kể từ những năm 1960, khi nhựa plastic dần thay thế sợi đay làm vật liệu, món canh đay cũng dần phai nhạt khỏi ký ức của nhiều gia đình. Dù vậy, món ăn này vẫn được gìn giữ và tìm thấy tại một số địa điểm đặc trưng ở Đài Trung. Câu chuyện về canh đay không chỉ là hành trình của một món ăn mà còn là minh chứng cho sự biến thiên của văn hóa, kinh tế và ẩm thực truyền thống Đài Loan. Đối với cộng đồng người Việt đang sinh sống và làm việc tại Đài Loan, việc tìm hiểu về những món ăn như canh đay là một cách thú vị để khám phá sâu hơn về lịch sử và văn hóa phong phú của hòn đảo này.